Stand van zaken Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2028–2034
De onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2028–2034 bevinden zich in een beslissende fase. Het nieuwe begrotingskader van de Europese Unie (EU) markeert niet alleen een herverdeling van middelen, maar vooral ook een herziening van de manier waarop Europees beleid wordt georganiseerd en uitgevoerd.
Met de introductie van National & Regional Partnership Plans (NRPP’s) verschuift de kern van het systeem richting meer geïntegreerde programmering op nationaal niveau, met directe gevolgen voor de rol van regio’s en provincies.
Stand van zaken in Brussel en de EU-instellingen
De Europese Commissie presenteerde haar voorstel voor het MFK in juli 2025. Daarin staat een nieuw uitvoeringsmodel centraal waarin lidstaten werken met geïntegreerde NRPP’s waarin meerdere fondsen worden gebundeld. Dit moet volgens de Europese Commissie leiden tot meer samenhang, maar roept tegelijk vragen op over de positie van regionale partners.
Het politieke krachtenveld wordt daarmee steeds scherper zichtbaar: modernisering van het budget aan de ene kant, en bescherming van bestaande verdelingsmechanismen aan de andere.
De planning is ambitieus maar duidelijk. Tegen eind 2026 moeten de standpuntbepalingen zijn afgerond, in 2027 volgt naar verwachting het politieke akkoord en uiterlijk begin 2028 dienen de lidstaten hun NRPP’s in.
Brussel: richting afronding van deelakkoorden
In Brussel wordt in de raadswerkgroepen gewerkt aan zogenoemde partial general approaches voor verschillende onderdelen van het pakket, waaronder het NRPP, het European Competitiveness Fund (ECF) en Global Europe (Europa in de Wereld). Deze informele deelakkoorden moeten het Cypriotisch voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie in staat stellen om tastbare vooruitgang te presenteren, voordat Ierland het stokje per 1 juli als nieuwe EU-voorzitter overneemt.
Voor het ECF en Global Europe lijkt een akkoord binnen bereik. Het NRPP ligt ingewikkelder. Daar spelen nog verschillende openstaande en politiek gevoelige kwesties. Een deel daarvan kan mogelijk worden doorgeschoven naar de zogenoemde negotiation box, waarin de meest complexe onderwerpen worden samengebracht voor latere besluitvorming op hoger politiek niveau.
Binnen het Comité van Permanente Vertegenwoordigers (Coreper) is ondertussen al veel werk verzet; een aanzienlijk deel van de MFK-rapporten is inmiddels aangenomen.
Het Europees Parlement ontwikkelt ondertussen eigen onderhandelingsmandaten, met een duidelijke nadruk op het behoud van cohesie, landbouw en regionale ontwikkeling.
In het Europees Parlement liggen de voorstellen voor NRPP, ECF en Global Europe inmiddels op tafel. Het Europees Comité van de Regio’s en Europese netwerken als de Council of European Municipalities and Regions (CEMR) hebben daarbij ingezet op een sterke positie van lokale en regionale overheden. Veel van de voor decentrale overheden relevante voorstellen zijn overgenomen, maar het blijft onzeker in hoeverre deze positie standhoudt tijdens de komende stemmingen.
Meer flexibiliteit via de onderhandelingsbox
Een belangrijk element in het NRPP is de introductie van meer flexibiliteit in de besteding van middelen. Ongeveer een kwart van de middelen wordt vrijer inzetbaar voor lidstaten, en herprogrammering wordt eenvoudiger gemaakt. Daarnaast voorziet de Raad dat er expliciete crisismechanismen worden ingebouwd voor situaties zoals natuurrampen, gezondheidscrises en geopolitieke schokken.
Die flexibiliteit moet het systeem wendbaarder maken, maar heeft ook een keerzijde. Voor regio’s kan dit leiden tot minder voorspelbaarheid, omdat nationale keuzes een grotere rol gaan spelen in de uiteindelijke besteding van middelen.
Extra aandacht voor de buitengrenzen van Europa
Opvallend in de voorstellen is de extra aandacht voor buitengrensregio’s, met name gebieden die grenzen aan Rusland, Belarus en Oekraïne. Deze regio’s kunnen aanvullende steun ontvangen voor veiligheid, weerbaarheid, economische ontwikkeling en connectiviteit.
Voor sommige provincies kan dit nieuwe kansen bieden, zeker waar het gaat om grensoverschrijdende samenwerking en investeringen in strategische infrastructuur. Tegelijkertijd vraagt dit om goede afstemming met nationale prioriteiten.
Gemeenschappelijk landbouwbeleid: aanpassing binnen het nieuwe kader
Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) blijft een belangrijk onderdeel binnen het nieuwe MFK, maar wordt wel in een vernieuwde structuur geplaatst. De Raad heeft op onderdelen het Commissievoorstel aangepast om landbouw nadrukkelijker te verankeren.
Zo wordt er een verplicht landbouwhoofdstuk opgenomen binnen de NRPP’s, terwijl het GLB als herkenbare en afzonderlijke component behouden blijft. Ook blijven specifieke landbouwdoelen bestaan. Tegelijkertijd wordt gewerkt met financiële afbakening, waarbij middelen worden geoormerkt binnen nationale enveloppen.
Wat daarbij overeind blijft, is directe inkomenssteun voor boeren, gecombineerd met milieu- en klimaatvoorwaarden. Daarbij is er meer aandacht voor uitvoerbaarheid en concurrentievermogen, en minder nadruk op administratieve lasten.
Het voorstel voor het totale EU-budget voor landbouw en plattelandsontwikkeling bedraagt circa 293 miljard euro. Binnen dit kader blijft plattelandsontwikkeling bestaan en blijven ook programma’s zoals LEADER van belang voor regionale gebiedsontwikkeling.
Voor medeoverheden blijft daarnaast de inzet op jonge landbouwers, innovatie en gebiedsgerichte investeringen overeind. Tegelijkertijd verschuift er wel meer invloed naar het nationale niveau bij de verdeling van middelen.
Europees Parlement: grotere begroting en stevige regionale lijn
Het Europees Parlement kiest nadrukkelijk voor ambitie en pleit voor een MFK dat ongeveer 10 procent hoger ligt dan het voorstel van de Europese Commissie. Daarmee zou de EU-begroting uitkomen op circa 1,27 procent van het EU-BNI.
De redenering daarachter is dat de EU meer moet kunnen investeren in defensie, strategische autonomie, concurrentievermogen, energietransitie en steun aan Oekraïne, terwijl ook de terugbetaling van het herstelfonds NextGenerationEU moet worden meegenomen.
Tegelijkertijd zet het Parlement sterk in op het beschermen van cohesiebeleid, landbouw en regionale ontwikkeling. Het waarschuwt expliciet tegen verdere nationalisering van het EU-budget via één plan per lidstaat. Volgens het Parlement zou dit leiden tot minder transparantie, minder democratische controle en een verzwakking van Europees beleid.
Daarom pleit het voor een sterker verankerd partnerschapsprincipe, verplichte regionale betrokkenheid en een grotere rol voor monitoringcomités. Ook moeten regionale hoofdstukken binnen de plannen worden versterkt.
Nederlandse inzet: budgetdiscipline en gerichte modernisering
Nederland neemt in de onderhandelingen een terughoudende budgettaire positie in. Het kabinet zet in op een kleiner MFK en wil geen hogere nationale afdrachten. Daarbij wordt ingezet op behoud van de BNI-korting en de bestaande compensatie voor perceptiekosten op invoerrechten.
Daarnaast wil Nederland juist extra ruimte voor beleidsterreinen zoals defensie, innovatie, concurrentiekracht en migratie. Tegelijkertijd is er kritiek op de huidige balans in het voorstel, omdat een groot deel van het budget in de eerste pijler (cohesie en landbouw) blijft geconcentreerd, terwijl middelen voor innovatie en geopolitieke prioriteiten relatief minder groeien.
Nederland blijft daarnaast kritisch op nieuwe Europese leeninstrumenten en benadrukt het belang van resultaatgericht financieren, waarbij middelen worden gekoppeld aan vooraf afgesproken doelen en mijlpalen. Ook de koppeling tussen EU-fondsen en rechtsstaat blijft een belangrijk aandachtspunt.
Betekenis voor de decentrale overheden: kansen én onzekerheden
Voor decentrale overheden is het beeld genuanceerd. Aan de ene kant blijft een groot deel van de bestaande structuur overeind. Cohesiebeleid blijft bestaan, Interreg blijft beschikbaar en ook plattelandsontwikkeling en het GLB blijven stevig verankerd in het nieuwe kader. Daarnaast blijven regionale hoofdstukken mogelijk en blijft ruimte bestaan voor innovatie en gebiedsgerichte investeringen.
Aan de andere kant neemt de mate van nationale sturing toe. Door de NRPP-structuur verschuift besluitvorming meer naar lidstaten, terwijl de voorspelbaarheid voor regio’s kan afnemen.
Daar komt bij dat de uitvoeringsdruk toeneemt. De combinatie van flexibiliteit, korte afrekentermijnen en een systeem waarin middelen sneller herverdeeld kunnen worden, kan leiden tot minder stabiliteit in programmering.
De praktijkervaring met EFRO laat echter zien dat regionale uitvoering aantoonbaar effectief is. In Nederland gaat het om duizenden projecten en miljarden aan investeringen, met een sterke economische multiplier. Dat benadrukt het belang van regionale betrokkenheid in de uitvoering van Europees beleid.
Gezamenlijke inzet: moderniseren zonder te centraliseren
De inzet van de medeoverheden is daarom helder: modernisering van het MFK is nodig, maar mag niet leiden tot verdere centralisering. Momenteel zitten de medeoverheden samen met het Rijk om de tafel om vanuit co-creatie invulling te geven aan een NRPP zodat aansluiting wordt gevonden bij de behoeften en uitdagingen in de regio. Hoe de rol van de medeoverheden verder goed wordt geborgd in de verdere inhoudelijke uitwerking is nu onderwerp van gesprek.
De kern is het behoud van het partnerschapsprincipe en een stevig verankerde rol voor regio’s binnen een systeem van multi-level governance. Provincies moeten geen uitvoeringsloket worden van nationale plannen, maar volwaardige mede-ontwerpers en uitvoerders van Europees beleid blijven.
De komende maanden draaien de onderhandelingen om een aantal fundamentele keuzes: de omvang van het MFK, de verdeling tussen beleidspijlers, de mate van regionale zeggenschap en de balans tussen flexibiliteit en zekerheid.
Door:
Leah Corsmit, Huis van de Nederlandse Provincies.
