Europese Commissie wil innovatie sneller naar de markt brengen
De Europese Commissie heeft op 9 september 2026 de European Innovation Act gepresenteerd. Met deze voorgestelde verordening wil de Commissie ervoor zorgen dat Europese kennis en technologie sneller worden omgezet in producten en diensten en dat innovatieve bedrijven gemakkelijker kunnen doorgroeien, binnen de Europese Unie én daarbuiten.
Voor provincies en gemeenten biedt de Act vooral kansen om de eigen publiek vraag strategische in te zetten als instrument voor innovatie.
Van onderzoek naar markt
Europa beschikt over sterke onderzoeks- en kennisinstellingen en kent een hoge mate van wetenschappelijke excellentie. Toch blijven de commerciële toepassing en opschaling van innovaties achter bij die van mondiale concurrenten. Volgens de Europese Commissie liggen belangrijke knelpunten bij de overgang van onderzoek naar de markt, de toegang tot financiering en het vinden van eerste klanten.
De European Innovation Act moet helpen deze knelpunten weg te nemen. De Commissie wil daarbij niet alleen de ontwikkeling van innovatie ondersteunen, maar ook de vraagzijde van innovatie versterken. Publieke R&D-inkoop kan daarbij een belangrijke rol spelen. Daarnaast wil de Commissie het voor innovatieve bedrijven gemakkelijker maken om intellectueel eigendom te benutten voor financiering en commercialisering.
De Commissie verwacht dat de voorgestelde maatregelen aanzienlijke economische effecten kunnen hebben. Volgens een analyse van het Joint Research Centre kunnen de drie kernhervormingen – het geharmoniseerde Europese Kader; een betere benutting van intellectueel eigendom; en regulatory sandboxes – op termijn leiden tot 452 miljard extra bbp en circa 500.000 extra banen in de Europese Unie.
De Act moet worden bezien in samenhang met andere onderdelen van de Europese innovatieagenda, waaronder de EU Start-up and Scale-up Strategy, het 28e-regime/EU Inc., de EU-definitie van innovatieve ondernemingen en de herziening van de EU-aanbestedingsregels.
Twee beleidspijlers
De European Innovation Act bestaat in de kern uit twee beleidspijlers: een geharmoniseerd Europees kader voor R&D-inkoop en een betere benutting van intellectueel eigendom.
- Een geharmoniseerd Europees kader voor R&D-inkoop
De Commissie stelt een geharmoniseerd Europees kader voor de inkoop van onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten door overheidsopdrachtgevers voor. Daaronder valt ook pre-commercial procurement (PCP).
Het doel is om publieke opdrachtgevers beter in staat te stellen innovatieve oplossingen te ontwikkelen en als launching customer op te treden. Het voorstel bevat onder meer:
- Een gemeenschappelijk kader voor R&D-inkoop
- Mogelijkheden voor gezamenlijke en grensoverstijgende R&D-inkoop
- Regels voor marktconsultatie en het formuleren van innovatiebehoefte
- Meer ruimte voor functionele en prestatiegerichte eisen
- Innovatiegerichte gunningscriteria
- Bepalingen die deelname van mkb, startups en scale-ups moeten vergemakkelijken
- Bepalingen rond een EU-preferentie bij R&D-inkoop, gericht op het versterken van de Europese technologische capaciteit
De Act geldt niet voor reguliere aanbestedingen die al onder de bestaande Europese aanbestedingsrichtlijnen vallen. Het nieuwe kader ziet specifiek op R&D-diensten die buiten de reikwijdte van deze aanbestedingsrichtlijnen vallen. Voor regionale en lokale overheden is het voorstel een financiële drempel van 216.000 opgenomen.
- Intellectueel eigendom beter benutten
De tweede pijler richt zich op het beter benutten van intellectueel eigendom als economisch en financieel instrument. De European Union Intellectual Property Office (EUIPO) krijgt hiervoor nieuwe taken.
Het gaat onder meer om:
- Het ontwikkelen van een gemeenschappelijk EU-kader voor de waardering van intellectueel eigendom
- Het oprichten van een Europees competentiecentrum voor financiering op basis van intellectueel eigendom
- Het ontwikkelen van een EU-brede digitale marktplaats voor het licentiëren en overdragen van intellectuele-eigendomsrechten
- Het opbouwen van een kennis- en gegevensbasis over financiering waarbij intellectueel eigendom als onderpand wordt gebruikt
De Commissie wil hiermee de financiering en commercialisering van innovatie verbeteren. Dit is met name relevant voor innovatieve, bijvoorbeeld deep-techbedrijven, die hun intellectueel eigendom beter moeten kunnen benutten als basis voor financiering.
Regulatory sandboxes buiten de verordening
Regulatory sandboxes waren aanvankelijk onderdeel van de voorbereiding van de Innovation Act, maar zijn uiteindelijk uit de verordening gehaald. De Commissie heeft hiervoor op dezelfde dag een uitzonderlijk voorstel voor de Raadsaanbeveling over gemeenschappelijke principes voor regulatory sandboxes gepresenteerd.
Dit voorstel is niet bindend en laat lidstaten ruimte om zelf te bepalen hoe zij regulatory sandboxes organiseren.
Wat betekent de Innovation Act voor decentrale overheden?
De Innovation Act is relevant voor provincies en gemeente, vooral vanuit hun rol als stimulator van regionale innovatie, publieke opdrachtgever, launching customer en onderdeel van regionale innovatie-ecosystemen.
De directe juridische impact voor provincies en gemeenten moet daarbij niet worden overschat. Het voorstel bevat geen algemene verplichting voor decentrale overheden om meer innovaties in te kopen. De eerder overwogen verplichte nationale doelstelling voor het verhogen van innovatie-inkoop is uit het uiteindelijke voorstel verwijderd.
Voor provincies en gemeenten gaat het daarom vooral om de vraag hoe de nieuwe mogelijkheden strategisch kunnen worden benut, en minder om nieuwe verplichtingen.
Publieke inkoop als instrument voor innovatie
Het meest directe raakvlak ligt bij provinciale inkoop. Via R&D- inkoop en pre commercial procurement kunnen provincies bijdragen aan het ontwikkelen en testen van innovatieve oplossingen voor maatschappelijke opgaven.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Energietransitie en netcongestie
- Circulaire economie en grondstoffen
- Klimaatadaptatie
- Slimme mobiliteit
- Digitalisering en AI
- Watertechnologie
- Biotechnologie en life sciences
- Veiligheid, defensie en dual-use-technologie
De Innovation Act sluit daarmee aan bij de opgave gericht werken. Niet alleen subsidies, maar ook de eigen publieke vraag kan worden ingezet om innovatie te stimuleren.
Voor provincies en gemeenten is daarbij vooral relevant dat de Europese Commissie inzet op het formuleren van een probleem of maatschappelijke behoefte, in plaats van het vooraf voorschrijven van een specifieke technische oplossing. Dat biedt ruimte om marktpartijen en innovatieve bedrijven uit te dagen om met nieuwe oplossingen te komen.
Startups en scale-ups
De Act kan daarnaast relevant zijn voor regionale ecosystemen waarin provincies samen met ontwikkelingsmaatschappijen, kennisinstellingen en bedrijven werken aan de doorgroei van startups en scale-ups.
Een betere toegang tot publieke R&D-opdrachten kan jonge bedrijven een belangrijke eerste referentie en markt bieden. Dit sluit aan bij de bredere EU Startup and Scaleup Strategy, waarin het versnellen van markttoegang, toegang tot financiering en het benutten van publieke inkoop als instrument van groei centraal staat.
Regionale innovatie-ecosystemen
Ook de component rond intellectueel eigendom is relevant voor regio’s met sterke kennis- en innovatieclusters. Een Europees kader voor IP-waardering, en IP-backed finance kan helpen om kennis uit universiteiten, onderzoeksinstellingen en bedrijven beter te valoriseren en private financiering voor deep-techbedrijven aan te trekken.
Daarmee raakt de Innovation Act aan decentraal economisch beleid, regionale innovatieprogramma’s en de samenwerking tussen provincies, regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), kennisinstellingen en het bedrijfsleven.
Wetgevend proces
De European Innovation Act is op 9 september 2026 door de Europese Commissie gepresenteerd als een verordening. Het gaat daarmee om rechtstreeks toepasbare EU-wetgeving.
De Act wordt behandeld volgens de gewone wetgevingsprocedure. Het Comité van de Regio’s en het Europees Economisch en Sociaal Comité zijn om advies gevraagd.
Voor de Nederlandse provincies en gemeenten is het van belang om de verdere behandeling in de Raad, het Europees Parlement en het Comité van de Regio’s te volgen.
Door:
Leah Corsmit, Huis van de Nederlandse Provincies.
Bron:
Commission proposes new European Innovation Act to help innovative European ideas grow and compete globally – Europese Commissie
