Europese Commissie presenteert milieu-omnibus
Op 10 december 2025 heeft de Europese Commissie haar achtste vereenvoudigingspakket gepresenteerd: de zogeheten milieu-omnibus. Met dit pakket wil de Commissie de administratieve lasten in de EU-milieuwetgeving aanzienlijk verminderen.
De voorstellen passen binnen het bredere Kompas voor Concurrentievermogen, waarmee de EU inzet op het verkleinen van strategische afhankelijkheden.
Dit achtste omnibuspakket richt zich met name op industriële emissies, circulaire economie en milieueffectbeoordelingen, met duidelijke raakvlakken voor provinciale taken en beleid.
Vier wetsvoorstellen: focus op producentenverantwoordelijkheid en veehouderij
Het pakket bevat vier voorstellen tot wijziging van bestaande milieuwetgeving. Deze amendementen moeten knelpunten in onder meer landbouw-, afval- en industriële regelgeving oplossen en procedures vereenvoudigen.
- EPR: Ten eerste worden de regels rond Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (Extended Producer Responsibility, EPR) geharmoniseerd. Verschillen tussen diverse EU-regels worden rechtgetrokken en gemachtigde vertegenwoordigers kunnen voortaan grensoverschrijdend opereren. Dit moet vooral voor bedrijven die actief zijn in meerdere lidstaten leiden tot minder complexiteit en lagere kosten. Dit is een eerste stap richting verdere vereenvoudiging en digitalisering, die later zal worden uitgewerkt in de Circular Economy Act (verwacht in 2026).
- EMS: Ten tweede versoepelt de Commissie de eisen voor Milieubeheersystemen (Environmental Management Systems, EMS) bij grote veehouderijen. Exploitanten met meerdere locaties hoeven nog maar één EMS op te stellen. Daarnaast worden verplichtingen zoals chemische inventarissen, risicobeoordelingen, audits en transformatieplannen geschrapt of versoepeld, en krijgen bedrijven drie extra jaren voor voorbereiding en implementatie.
- SCIP: Relevant voor provincies is ook het voorstel om de SCIP-database (gerelateerd aan zeer zorgwekkende stoffen) in te trekken. Volgens de Commissie wegen de kosten niet op tegen de baten. De functionaliteit zal worden overgenomen door effectievere digitale instrumenten, zoals het digitale productpaspoort en het principe one substance, one assessment.
- INSPIRE: Naast de wetswijzigingen stelt de Commissie voor om de INSPIRE-richtlijn, die ziet op het delen van ruimtelijke (milieu)data binnen de EU, verder te vereenvoudigen. Na de herziening in 2022 volgt nu een volgende stap, waarbij technische verplichtingen beter worden afgestemd op de Open Data-richtlijn en andere horizontale EU-regels over datadeling en interoperabiliteit. Verouderde technische eisen, rapportageverplichtingen en de verplichting tot een centraal EU-geoportaal worden geschrapt. In plaats daarvan gelden algemene regels uit bestaande open-datawetgeving.
Nieuwe verordening voor snellere milieubeoordelingen
Een andere pijler van het pakket is het voorstel voor een nieuwe verordening om milieubeoordelingen te versnellen. Hiermee wil de Commissie met name de planning en vergunningverlening voor strategische sectoren stroomlijnen, zoals hernieuwbare energie, netinfrastructuur, circulaire economieprojecten, datacenters en decarbonisatie van energie-intensieve industrie.
De verordening creëert een overkoepelend kader voor snellere en beter gecoördineerde milieubeoordelingen onder bestaande richtlijnen, waaronder de Kaderrichtlijn Water en de Vogel- en Habitatrichtlijnen. Voor provincies zijn onder meer relevant:
- Een centraal contactpunt voor milieubeoordelingen;
- Het stroomlijnen en bundelen van procedures;
- Maximale tijdslijnen voor beoordelingen;
- Digitalisering en capaciteitsversterking van bevoegde gezagen;
- Een toolbox voor strategische projecten, inclusief de mogelijkheid om projecten aan te merken als van (hoger) openbaar belang.
De Commissie onderzoekt bovendien of strategische woningbouwprojecten in de toekomst onder deze aanpak kunnen vallen.
Vooruitblik: verdere vereenvoudiging op komst
De Commissie benadrukt dat vereenvoudiging niet stopt bij dit achtste omnibuspakket. In de komende jaren volgen onder meer:
- De Circular Economy Act (Q3 2026), met verdere harmonisatie en digitalisering van EPR-regelingen;
- Een stresstest en herziening van de Kaderrichtlijn Water in 2026;
- Stresstests van de Vogel- en Habitatrichtlijnen;
- Evaluaties van onder andere de Nitraatrichtlijn, Single Use Plastics-richtlijn en afvalwetgeving;
- Extra ondersteuning voor lidstaten en regio’s bij de uitvoering van de Natuurherstelverordening.
Betekenis voor medeoverheden en vervolgstappen
De milieu-omnibus raakt aan tal van beleidsterreinen van medeoverheden, waaronder milieu, natuur, industrie, circulaire economie, landbouw, energie, regionale economie en woningbouw. Gezien de rol van medeoverheden bij vergunningverlening, toezicht, handhaving en natuurbeheer zullen meerdere voorstellen directe gevolgen hebben voor de uitvoering van wettelijke taken.
Bron:
Simplification of administrative burdens in environmental legislation – Environment – Publicatie Europese Commissie
Door:
Leah Corsmit, Huis van de Nederlandse Provincies.
