Europese Commissie presenteert Europese havenstrategie
Begin maart presenteerde de Europese Commissie een nieuwe Europese havenstrategie. Deze strategie werd gelanceerd samen met de Maritieme Industriestrategie en richt zich op de rol van havens, scheepvaart en scheepsbouw binnen de Europese economie.
Met de strategie wil de Europese Unie de concurrentiekracht en weerbaarheid van Europese havens versterken. Havens vormen een essentieel onderdeel van economische en logistieke ketens: zij faciliteren het transport van goederen en passagiers, ondersteunen internationale handel en bieden werkgelegenheid in vele Europese regio’s.
Tegelijkertijd staan Europese havens volgens de Commissie voor grote uitdagingen. De wereldwijde concurrentie neemt toe, de energietransitie vraagt om omvangrijke investeringen en ook geopolitieke spanningen en veiligheidsrisico’s spelen een steeds grotere rol. Daarnaast moeten havens hun capaciteit uitbreiden, verder digitaliseren en verduurzamen. Met de nieuwe strategie wil de Commissie Europese havens ondersteunen bij deze transitie en hun rol als strategische infrastructuur verder versterken.
De strategie bouwt voort op het Europese havenbeleid uit 2013 en brengt bestaande en nieuwe initiatieven samen in één beleidskader. Daarbij staan vijf centrale prioriteiten centraal.
- Concurrentievermogen, innovatie en digitalisering
De eerste pijler richt zich op het versterken van het concurrentievermogen van Europese havens. Havens opereren in een mondiale markt waarin zij zowel samenwerken als concurreren met havens buiten de EU. Om hun positie te behouden wil de Europese Commissie inzetten op innovatie, digitalisering en efficiëntere logistieke processen.
Nieuwe technologieën zoals artificiële intelligentie, automatisering en digitale dataplatformen moeten havenoperaties efficiënter maken en wachttijden verminderen. Ook betere verbindingen met het achterland – via spoor, binnenvaart en weg – zijn cruciaal om goederenstromen sneller en duurzamer te vervoeren.
Daarnaast wil de Commissie eerlijke concurrentie waarborgen. Zo werkt zij aan richtlijnen voor investeringen in buitenlandse havens en aan criteria voor buitenlandse eigendom of invloed in Europese haveninfrastructuur. Innovatieprojecten moeten bovendien sneller kunnen doorgroeien van pilotproject naar grootschalige toepassing.
- Energietransitie en duurzame industrie
De tweede pijler richt zich op de rol van havens in de energietransitie. Aangezien een groot deel van de goederenstromen die via havens lopen energiegerelateerd is, nemen havens hierin een belangrijke positie in.
De Europese Commissie wil havens ontwikkelen tot energie- en industriële hubs waar duurzame energie wordt geproduceerd, opgeslagen en verdeeld. Elektrificatie van havens is daarbij een belangrijke stap, bijvoorbeeld door walstroomvoorzieningen zodat schepen hun motoren kunnen uitschakelen wanneer zij in de haven liggen.
Daarnaast wil de EU de infrastructuur voor alternatieve brandstoffen versneld uitbouwen, zoals waterstof en andere hernieuwbare brandstoffen voor de scheepvaart. Ook samenwerking tussen havens en industriële clusters in hun omgeving wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld voor energie-uitwisseling, hergebruik van restwarmte en circulaire productieprocessen. Om deze investeringen mogelijk te maken wil de Commissie vergunningprocedures versnellen en vereenvoudigen.
- Veiligheid en bescherming van havens
De derde pijler richt zich op de bescherming van havens als kritieke infrastructuur. Door hun strategische rol in handel en logistiek worden havens steeds vaker geconfronteerd met veiligheidsdreigingen. Dit varieert van georganiseerde criminaliteit en drugshandel tot sabotage, cyberaanvallen en hybride dreigingen.
De Europese Commissie wil daarom de samenwerking tussen havenautoriteiten, douane, politie en andere veiligheidsdiensten versterken. In dit kader wordt voortgebouwd op initiatieven zoals de European Ports Alliance om georganiseerde criminaliteit en drugssmokkel tegen te gaan.
Daarnaast wil de Commissie een Europees kader ontwikkelen voor achtergrondcontroles van havenpersoneel en de beveiliging van goederenstromen verbeteren. Ook cybersecurity krijgt extra aandacht, aangezien havenoperaties steeds afhankelijker worden van digitale systemen en data-uitwisseling.
- Investeringen en financiering
De vierde pijler gaat over financiering. De modernisering en verduurzaming van havens vergt aanzienlijke investeringen in infrastructuur, digitalisering en energievoorzieningen.
De Europese Commissie wil daarom verschillende financieringsbronnen combineren, waaronder Europese fondsen, nationale middelen en private investeringen. Bestaande programma’s zoals de Connecting Europe Facility, cohesiefondsen en InvestEU blijven belangrijke instrumenten. Ook financiële instellingen zoals de European Investment Bank spelen een belangrijke rol bij het financieren van havenprojecten.
Bijzondere aandacht gaat uit naar kleinere en middelgrote havens. Deze havens zijn vaak cruciaal voor regionale economieën, maar beschikken niet altijd over voldoende middelen om grote investeringen te doen. De strategie moet hen beter toegang geven tot financiering en advies.
- Sociale cohesie, vaardigheden en werkgelegenheid
De vijfde pijler benadrukt de sociale dimensie van de havensector. Havens zijn belangrijke werkgevers en dragen bij aan economische ontwikkeling in kustgebieden, eilandregio’s en andere perifere regio’s.
Door digitalisering, automatisering en de energietransitie veranderen echter ook de vaardigheden die nodig zijn in de sector. Daarom wil de Europese Commissie investeren in opleiding en bijscholing van werknemers. In het kader van de toekomstige Blue Generational Renewal Strategy wordt gewerkt aan een nieuwe generatie vakmensen voor de maritieme sector.
Daarnaast wil de Commissie samen met sociale partners een nieuw Pact for Skills voor de havensector ontwikkelen, gericht op het versterken van digitale en technische vaardigheden en het vergroten van de toegang tot kwaliteitsvolle banen.
Implementatie
Om de uitvoering van de strategie te ondersteunen, zal de Europese Commissie een nieuw overlegplatform oprichten: de Maritime Industries and Ports Board. Dit platform moet zorgen voor structurele samenwerking tussen Europese instellingen, lidstaten en stakeholders uit de maritieme sector.
Bronnen
Commission unveils EU Ports Strategy to strengthen competitiveness, security and sustainability of European ports – Europese Commissie
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS EU Ports Strategy – Europese Commissie
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS on the EU Industrial Maritime Strategy – Europese Commissie
Door:
Leah Corsmit, Huis van de Nederlandse Provincies.
